Rtęć w środowisku

 ródła emisji rtęci do środowiska można podzielić na dwie grupy - spowodowane działalnością człowieka, oraz naturalną emisję rtęci ze źródeł takich jak wyziewy wulkaniczne. Szacunkowo ilość rtęci w środowisku pochodząca z działalności ludzkiej wynosi 30 - 60% jej całkowitej ilości, co stanowi czynnik istotnie zakłócający ekosystem. Na podstawie badań przeprowadzonych w Polsce w roku 1992 (Wojciech Mniszek, Określanie emisji rtęci ze źródeł przemysłowych, Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej) źródła przemysłowe emitujące rtęć do środowiska w Polsce można uszeregować następująco:

W powietrzu atmosferycznym dominuje lotna rtęć elementarna oraz dimetylortęć. Średnie stężenie rtęci w atmosferze ziemskiej wynosi od 1,2 ng/m3 (pewne partie Atlantyku) do 4,0 ng/m3 nad uprzemysłowionymi obszarami Europy Zachodniej. Najwięcej rtęci znajduje się w pobliżu elektrowni węglowych, składowisk niektórych odpadów przemysłowych i komunalnych, a przede wszystkim w rejonach aktywności wulkanicznej. Szczególnie ważną rolę w obiegu rtęci w środowisku odgrywają opady deszczu i śniegu, które wiążą zawartą w powietrzu rtęć i powodują wprowadzenie jej w środowisko wodne. Woda deszczowa wymywa dodatkowe ilości tego pierwiastka ze skał oraz gleby i spływa do mórz i oceanów - w ten sposób zostaje skażone środowisko wodne i żyjące tam organizmy.

Rtęć w rybach!

  Ponieważ człowiek spożywa duże ilości ryb interesujące będzie prześledzenie zawartości rtęci w tych organizmach. Otóż rtęć, która dostała się do środowiska wodnego, zostaje związana w formę organiczną - metylortęć. Ta forma rtęci dostaje się do organizmu ryby bezpośrednio poprzez skrzela, jednak głównym "źródłem" rtęci dla ryb jest spożywany przez nie pokarm. Niestety pierwiastek ten ma tendencję do kumulowania się w ciele ryby. Dlatego istotne jest czy spożywa się starsze ryby, oraz czy są to drapieżniki które żywią się dużą ilością mniejszych ryb. Zalecane jest także wędkowanie w różnych miejscach i spożywanie różnych gatunków ryb w celu uniknięcia stałego spożywania ryb z wysoką zawartością rtęci. W celu minimalizacji ilości wprowadzanej rtęci do organizmu, przed spożyciem ryby należy oczyścić i wypatroszyć ponieważ rtęć kumuluje się we wnętrznościach - głównie w wąrtobie. Natomiast metody takie jak pieczenie oraz grilowanie, polegające na wytopieniu tłuszczu, jakkolwiek skuteczne w wypadku usuwania zanieczyszczeń innymi chemikaliami, w przypadku rtęci nie skutkują, gdyż wiąże się ona wyłącznie w mięśniach ryb. Poniższa tabela przedstawia przykładowe zawartości rtęci w wybranych gatunkach ryb na podstawie danych opublikowanych przez Instytut Żywności i Żywienia:

Rodzaj ryby
Zawartość rtęci ug/100g
Dorsz świeży (filet bez skóry) 4,5
Dorsz wędzony 5,0
Karp Świeży 2,5
Makrela wędzona 2,5
Pstrąg Świeży 7,0
Śledź świeży 5,0
Śledź solony 4,0
Śledź w oleju (konserwa) 5,0
Śledź w pomidorach (konserwa) 4,0

 Stwierdzono że w środowsku wodnym, zanieczyszczonym nawet w niewielkim stopniu rtęcią, ryby kumulują w swoim ciele ogromne jej ilości. Z końcem lat siedemdziesiątych zabroniono połowu i sprzedaży ryb w Łabie i przy jej ujściu, z powodu ponad tysiąckrotnego przekroczenia norm zawartej w nich rtęci.